2026-03-31

ANDELO

Imagen: Yiorsito

(Más abajo en castellano)

Antzinako autoreek aipamen gutxi egin zituzten Andelosen inguruan. Pliniok, I. mendean, Historia Naturalean aipatzen ditu andelostarrak, Conventus Caesaraugustanori tributuak ordaintzen dizkioten herrietako baten gisa. Ptolomeok baskoien artean kokatzen du hiri hau eta, testu grekoan, bere izena aipatzen du: Andelo.

Andioneko hondakinak eta inskripzioak Andelo hiri erromatarrarekin lotu zituen lehena Aita Moret izan zen, XVII. Mendean, eta bere urte-liburuan argitaratu zuen. Andelosko hiri erromatarra dagoen lekuan, beste kokaleku bat egon zen aurretik, Burdin Aroko elementu kulturalak gordetzen zituena, K.a. IV-III. mendeetakoa. Posiblea da, K.a. II. mendetik aurrera bertan baskoien eta erromatar munduaren arteko lehendabiziko harremanak eratzea. Ez da istilurik jasota geratu eta, beraz, harreman lasaia izan zutela dirudi.

K.a. I. mendean Andelosen opus signinum erako zoladurekin apaindutako etxeak ageri dira jadanik. Horietako batek alfabeto iberikoarekin idatzitako legenda dauka. Hispaniako beste hiri askok bezala, Andelosek Vespasiano Ediktuarekin lortu zuen civitas kondizioa, K.o. 74. Urtea.

Hiriak K.o. I. eta II. mendeetan bizi izan zuen bere une gorena, hiriaren garapenarekin batera ur-horniketarako sistema konplexu bat garatzen baitu. K.o. III. mendean zehar, inpultsua hartzen du berriz, zenbait kaleetako zoladuran ikus daitekeen bezala. Hala ere, orain arte datu gutxi ditugu inperioaren menpe hiri honek izan zuen historiari buruz.

Mendigorria.eus

Bisita gidatua


Son pocas las menciones sobre Andelo de los autores antiguos. Plinio, en el siglo I, cita en su Historia Natural a los andeloneneses como uno de los pueblos que paga tributo al Conventus Caesaraugustano. Ptolomeo sitúa esta ciudad entre los vascones y, en texto griego, cita su nombre, Andelo.

El primero en identificar las ruinas e inscripciones de Andión con la Andelo romana fue el Padre Moret, en el siglo XVII, publicándolo en sus Anales.

En el lugar que ocupa la ciudad romana de Andelo hubo un asentamiento anterior con elementos culturales de la Edad de l Hierro que se remonta a los siglos IV-III a.C. Es posible que desde el siglo II a. C. se establecieran los primeros contactos entre los vascones y el mundo romano. No se conoce ningún episodio de enfrentamiento entre ellos y al parecer mantuvieron una relación amistosa.

Ya en el siglo I a.C. en Andelo hay casas decoradas con pavimentos de opus signinum, uno de ellos con leyenda en alfabeto ibérico. Como otras muchas ciudades de Hispania, alcanza su condición de civitas con el Edicto de Vespasiano, en el 74 d.C.

Los siglos I y II d.C. son los de mayor esplendor de la ciudad que, junto al desarrollo urbano, cuenta con la instalación de un complejo sistema de abastecimiento hidráulico.

Durante el siglo III d.C. hay un nuevo impulso que se observa en la pavimentación de algunas calles. Sin embargo, hasta ahora se dispone de pocos datos precisos sobre la historia de la ciudad en el bajo imperio.

Mendigorria.eus

Visita guiada


Artículo de interés:

Andelo: Javier Andreu Pintado, 2008

No hay comentarios:

Publicar un comentario